Finans Rehberi
Altın Fiyatını Ne Belirler? Ons, Kur ve Prim İlişkisi
Gram altının TL fiyatı iki değişkenin çarpımıdır - ons altın ve dolar kuru. Formülü, ziynet primini ve fiyatı oynatan küresel etkenleri sade biçimde açıkladık.
Türkiye’de gram altının fiyatı görünürde tek bir rakamdır ama aslında iki ayrı piyasanın çarpımıdır: uluslararası ons altın (dolar cinsinden) ve dolar/TL kuru. Bu yüzden altın, TL bazında iki farklı kanaldan aynı anda yükselebilir ya da biri diğerini dengeleyebilir.
Formül
Bir ons (troy ounce) 31,1035 gramdır. Gram altının TL karşılığı kabaca şöyle hesaplanır:
Gram altın (₺) = Ons altın ($) ÷ 31,1035 × Dolar/TL kuru
Örnek: Ons 4.160 $ ve dolar 46,84 ₺ iken → 4.160 ÷ 31,1035 × 46,84 ≈ 6.265 ₺. Serbest piyasadaki gram altın fiyatının bu hesaplanan değere çok yakın seyrettiğini görürsünüz.
Ons altını ne oynatır?
- ABD faizleri: Altın faiz getirmez; faizler düşerken cazibesi artar, yükselirken azalır. Fed kararları bu yüzden altının en önemli gündemidir.
- Dolar endeksi: Dolar küresel olarak değer kaybettiğinde, dolarla fiyatlanan altın diğer para birimleri için ucuzlar ve talep artar.
- Jeopolitik risk: Savaş, kriz ve belirsizlik dönemlerinde altın “güvenli liman” talebiyle yükselir.
- Merkez bankası alımları: Son yıllarda merkez bankalarının rezervlerine altın eklemesi fiyatı destekleyen yapısal bir etken haline geldi.
Kur etkisi: Türkiye’ye özgü katman
Ons hiç kımıldamasa bile TL değer kaybederse gram altın yükselir. Türkiye’de altının uzun vadede “hep kazandırıyor” görünmesinin önemli bir kısmı, aslında kur etkisidir. Bu yüzden gram altın alan bir yatırımcı, farkında olmadan hem altına hem dolara birden pozisyon almış olur.
Ziynet altınında prim ve işçilik
Çeyrek, yarım, tam ve Cumhuriyet altını gibi basılı (ziynet) altınlar, içerdikleri has altının değerinden daha pahalıya satılır. Aradaki farka prim denir ve şunlardan oluşur:
- Darphane/atölye basım maliyeti,
- Kuyumcunun işçilik ve kâr marjı,
- Talep yoğunluğu (düğün sezonunda çeyrek primi belirgin biçimde artar).
Bozdururken bu primin bir kısmını geri alamazsınız. Bu nedenle yatırım amaçlı alımda gram altın veya büyük basılı altın, hediye amaçlı alımda çeyrek daha mantıklı kabul edilir.
Alış-satış makası
Altında da dövizdeki gibi alış ve satış fiyatı farklıdır. Makas; gram altında dar, ziynet altınlarında geniştir. Sık al-sat yapmak makas nedeniyle kazancı eritir; altın genellikle uzun vadeli tasarruf aracı olarak değerlendirilir.
Güncel fiyatlar için altın fiyatları sayfamıza bakabilirsiniz. Kur tarafının nasıl çalıştığını merak ediyorsanız dolar neden yükselir? yazımız tamamlayıcı niteliktedir.